اقدام طالبان در تخریب «منار نجات» در شهر کابل، واکنشهای گسترده و متفاوتی را در میان سیاستمداران، فعالان فرهنگی و شهروندان افغانستان بهدنبال داشته است. بسیاری این منار را بخشی از حافظه تاریخی کشور میدانند و معتقدند نابودی آن میتواند اختلافهای قدیمی بر سر روایتهای تاریخی افغانستان را دوباره زنده کند.
منار نجات یکی از نمادهای شناختهشده تاریخی در کابل بود که در روایت رسمی تاریخ افغانستان، بهعنوان یادبود پایان دوره حاکمیت حبیبالله کلکانی و بازگشت قدرت توسط نیروهای محمد نادرشاه شناخته میشد. با این حال، دیدگاهها درباره این نماد تاریخی همواره متفاوت بوده است؛ برخی آن را نماد «نجات کابل» میدانستند و شماری دیگر، حبیبالله کلکانی را شخصیتی مردمی و مجاهد توصیف میکردند.
اکنون طالبان که نگاه انتقادی به دوره امانالله خان دارند، این منار را تخریب کردهاند؛ اقدامی که منتقدان آن را تلاش برای تغییر یا پاککردن بخشی از روایت تاریخی افغانستان عنوان میکنند. به باور برخی فعالان سیاسی و فرهنگی، نابودی چنین نمادهایی میتواند به تضعیف حافظه تاریخی جامعه منجر شود.
شاروالی کابل اعلام کرده است که تخریب منار نجات در چارچوب پروژه توسعه شهری، حل مشکلات ترافیکی و ساخت پلهای جدید صورت گرفته است. با این حال، شماری از کارشناسان شهرسازی معتقدند که امکان حفظ این منار با استفاده از طرحهای مهندسی مناسب وجود داشت و تخریب آن اقدامی قابل اجتناب بوده است.
نعمتالله بارکزی، سخنگوی شاروالی کابل، گفته است که منار نجات دوباره بازسازی خواهد شد و این بنای تاریخی برای مردم کابل، بهویژه باشندگان مناطق جنوبی شهر، اهمیت ویژهای دارد. او تاکید کرده است که شهرداری به پیشینه تاریخی این منار احترام میگذارد و این سازه پیش از این نیز یکبار تخریب و دوباره بازسازی شده بود.
در مقابل، برخی چهرههای سیاسی واکنش تندی نسبت به این اقدام نشان دادهاند. کمال ناصر اصولی، عضو پیشین مجلس نمایندگان، تخریب منار نجات را اقدامی ضد ارزشهای تاریخی خوانده و گفته است که توسعه شهری نمیتواند توجیهی برای نابودی نمادهای تاریخی کشور باشد. او از شهروندان خواسته است نسبت به چنین اقداماتی بیتفاوت نباشند.
در سوی دیگر، برخی فعالان سیاسی دیدگاه متفاوتی دارند. فهیم کوهدامنی گفته است که این منار سالها پیش باید تخریب میشد، زیرا به باور او برخی نمادهای تاریخی در افغانستان بازتابدهنده اختلافها و منازعات قومی هستند. او همچنین از منتقدان پرسیده است که چرا در برابر بحرانهایی چون بستهبودن مکاتب دخترانه واکنش مشابهی نشان ندادهاند.
محمد حلیم فدایی، والی پیشین در حکومت اشرف غنی، نیز در واکنش به این موضوع گفته است که تمرکز صرف بر تخریب یک منار، سبب نادیدهگرفتن بحران اصلی افغانستان میشود. او تاکید کرده است که تا زمانی که استبداد، انحصار و تفکر طالبانی ادامه داشته باشد، نه نمادهای تاریخی حفظ خواهند شد و نه آینده کشور به ثبات خواهد رسید.
در همین حال، شماری از ناظران فرهنگی هشدار دادهاند که بیتوجهی به آثار تاریخی و نمادهای ملی میتواند شکافهای اجتماعی و اختلاف بر سر روایتهای تاریخی را عمیقتر کند. آنان خواستار بازنگری در این پروژه و توجه جدیتر به حفظ میراث تاریخی افغانستان شدهاند.
منار نجات پیش از این نیز در دوره حکومت حزب دموکراتیک خلق افغانستان تخریب شده بود، اما در سال ۱۳۹۵ دوباره بازسازی شد. اکنون تخریب دوباره این سازه تاریخی، بحثهای گستردهای را درباره هویت تاریخی، روایتهای سیاسی و نحوه برخورد حکومت طالبان با میراث فرهنگی افغانستان بهوجود آورده است.
