عبدالباری جهانی، شاعر سرشناس زبان پشتو و وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ افغانستان، در نامهای سرگشاده و کمسابقه خطاب به طالبان، سیاستهای قومی و مذهبی این گروه را به شدت مورد انتقاد قرار داد. او هشدار داد که انحصار قدرت در دست ملاهای پشتون، فشار بر شیعیان و حذف دیگر اقوام از ساختار حکومت، نهتنها مشروعیت طالبان را از بین برده، بلکه افغانستان را در آستانه یک بحران عمیق اجتماعی و سیاسی قرار داده است.
عبدالباری جهانی، وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ افغانستان و از چهرههای شناختهشده ادبیات پشتو، در نامهای سرگشاده خطاب به رهبران طالبان، از نحوه حکومتداری این گروه و برخورد آن با اقوام و مذاهب مختلف افغانستان بهشدت انتقاد کرد.
او در این نامه تاکید کرد که طالبان با سپردن تمام قدرت سیاسی و اداری به ملاهای پشتون، بهویژه چهرههای وابسته به مناطق جنوبغرب افغانستان، زمینه بدبینی گسترده سایر اقوام نسبت به پشتونها را فراهم کردهاند.
جهانی در بخشی از این نامه نوشت که سیاستهای تبعیضآمیز طالبان، بهویژه در قبال شیعیان، باعث افزایش شکافهای قومی و مذهبی در کشور شده و فضای بیاعتمادی را در میان مردم گسترش داده است. او تفاوتی را که طالبان در اصولنامه جزایی میان پیروان فقه حنفی و جعفری قائل شدهاند، «ناعادلانه و خطرناک» توصیف کرد و گفت همه شهروندان افغانستان باید از حقوق برابر برخوردار باشند.
این شاعر و پژوهشگر زبان پشتو هشدار داد که نارضایتی شیعیان افغانستان از رفتار طالبان، اکنون از مرحله اعتراض عبور کرده و به «نفرت عمیق» تبدیل شده است. به گفته او، ادامه این وضعیت میتواند پیامدهای خطرناک و غیرقابل پیشبینی برای آینده افغانستان به همراه داشته باشد.
عبدالباری جهانی با اشاره به بازداشت و برخورد طالبان با حسینداد شریفی، روحانی برجسته شیعه، نوشت که هرچند این روحانی از هواداران خود خواسته آرامش خود را حفظ کنند، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که در آینده واکنشهای تند و خشونتآمیز شکل نگیرد.
او تاکید کرد که فشار سیستماتیک بر شیعیان، بذر دشمنی و نفرت را در جامعه میکارد؛ نفرتی که ممکن است نسلها باقی بماند و به بحرانهای عمیقتر اجتماعی منجر شود.
جهانی در ادامه نامه خود تلاش کرد میان طالبان و جامعه پشتون تفکیک قائل شود. او نوشت: «به نمایندگی از صدها هزار پشتون با مسئولیت کامل میگویم که همه پشتونها یا همه قندهاریها طالب نیستند.»
او افزود که پشتونها در طول تاریخ، چه در شمال افغانستان و چه در جنوب، در کنار سایر اقوام و مذاهب زندگی مسالمتآمیزی داشتهاند و نباید عملکرد طالبان به نام تمام پشتونها نوشته شود.
وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ افغانستان همچنین مدعی شد که طالبان با حذف نیروهای متخصص و سپردن وزارتخانهها و نهادهای مهم دولتی به افراد غیرمتخصص و صرفاً وابسته به حلقههای ایدئولوژیک، ساختار حکومت را تضعیف کردهاند.
او هشدار داد که اگر طالبان همچنان حقوق اقوام مختلف افغانستان را نادیده بگیرند، قدرت سیاسی را در انحصار گروه محدودی از ملاهای پشتون نگه دارند و مردم را بهعنوان «دشمن» ببینند، کشور را به سمت فروپاشی و نابودی سوق خواهند داد.
عبدالباری جهانی در بخش دیگری از نامه خود نوشت که در سفرها و دیدارهایش در قندهار، کابل و جلالآباد، فردی را پیدا نکرده که از وضعیت کنونی حکومت طالبان رضایت داشته باشد. به باور او، ادامه نارضایتی عمومی میتواند همان سرنوشتی را برای طالبان رقم بزند که پیشتر برای حکومت مجاهدین رخ داد.
او تاکید کرد که هیچ حکومتی در تاریخ نتوانسته در برابر مخالفت گسترده مردم دوام بیاورد و دیر یا زود با سقوط مواجه شده است.
این چهره سیاسی و فرهنگی افغانستان همچنین تصریح کرد که با وجود همه انتقادها، طرفدار جنگ داخلی و مبارزه مسلحانه نیست، زیرا افغانستان دههها هزینه جنگ و خونریزی را پرداخته است. با این حال او هشدار داد که سیاستهای کنونی طالبان، نهتنها شیعیان و اقوام غیرپشتون، بلکه بخش بزرگی از جامعه پشتون را نیز در برابر این گروه قرار داده است.
به گفته عبدالباری جهانی، ادامه روند کنونی میتواند روند سقوط طالبان را سرعت ببخشد و افغانستان را وارد مرحله تازهای از بحران و بیثباتی کند.
