در پی بستهماندن گذرگاههای مرزی میان پاکستان و افغانستان، اسلامآباد مسیر تازهای برای صادرات کالاهای خود به کشورهای آسیای میانه انتخاب کرده است. برای نخستینبار، یک محموله صادراتی پاکستان از طریق خاک ایران به مقصد اوزبیکستان ارسال شد؛ اقدامی که نشاندهنده تغییر مهم در مسیرهای تجاری منطقه است. این تحول پس از آن رخ میدهد که تنشها و درگیریهای مرزی میان نیروهای طالبان و پاکستان باعث توقف فعالیتهای تجاری در گذرگاههای کلیدی شده است.
ثناالله ابرو، یکی از مقامات گمرک پاکستان، روز دوشنبه اعلام کرد که این محموله اولیه شامل گوشت بوده و با استفاده از کامیونهای یخچالدار به تاشکند، پایتخت اوزبیکستان، منتقل شده است. به گفته او، این اقدام بخشی از راهاندازی رسمی کریدور ترانزیتی پاکستان–ایران است که بهتازگی وارد فاز عملیاتی شده و قرار است نقش مهمی در تجارت منطقهای ایفا کند.
بر اساس این طرح، کالاهای صادراتی پاکستان از بندر گوادر بارگیری شده و پس از عبور از ایران، به کشورهای آسیای میانه ارسال خواهند شد. این مسیر جدید بهعنوان جایگزینی برای مسیر قبلی از طریق افغانستان در نظر گرفته شده است؛ مسیری که سالها بهعنوان یکی از راههای اصلی تجارت پاکستان با آسیای میانه استفاده میشد اما اکنون به دلیل شرایط امنیتی و سیاسی عملاً مسدود شده است.
مقامهای پاکستانی معتقدند که فعالسازی این کریدور نهتنها موجب تسهیل صادرات و کاهش وابستگی به مسیر افغانستان میشود، بلکه میتواند به رشد اقتصادی کشور نیز کمک کند. همچنین انتظار میرود که با افزایش حجم ترانزیت کالا، بنادر پاکستان بهویژه بندر گوادر با افزایش ترافیک تجاری مواجه شوند و نقش پررنگتری در اقتصاد منطقه پیدا کنند.
پیش از این، پاکستان بخش قابلتوجهی از صادرات خود به آسیای میانه را از طریق خاک افغانستان انجام میداد. اما پس از درگیریهای مرزی میان طالبان و نیروهای پاکستانی، دولت پاکستان در تاریخ ۲۰ میزان ۱۴۰۴ گذرگاههای مهم تورخم و چمن را مسدود کرد؛ اقدامی که بهطور مستقیم باعث توقف جریان تجارت میان دو کشور شد.
بستهشدن این گذرگاهها خسارات اقتصادی قابلتوجهی را به بازرگانان هر دو طرف وارد کرده و موجب شده است که مسیرهای جایگزین بهسرعت مورد توجه قرار گیرند. در همین راستا، طالبان نیز تلاش کردهاند تا روابط تجاری خود را با سایر کشورهای منطقه، بهویژه ایران و اوزبیکستان، گسترش دهند تا بخشی از زیانهای ناشی از این وضعیت را جبران کنند.
راهاندازی کریدور جدید پاکستان–ایران را میتوان یکی از مهمترین تحولات اخیر در حوزه ترانزیت و تجارت منطقهای دانست؛ مسیری که در صورت تداوم و توسعه، میتواند نقشه تجاری میان جنوب آسیا و آسیای میانه را بهطور قابلتوجهی تغییر دهد.
