افغانستان با برخورداری از تمدنی کهن، آثار تاریخی ارزشمند و جاذبههای طبیعی منحصربهفرد، در آستانه تبدیل شدن به یکی از مقاصد مهم گردشگری منطقه قرار گرفته است. افزایش توجه گردشگران خارجی به این کشور، فرصتی تازه برای رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال، معرفی میراث فرهنگی و تقویت تعاملات جهانی فراهم کرده؛ فرصتی که با برنامهریزی راهبردی و همکاریهای منطقهای، بهویژه با جمهوری اسلامی ایران، میتواند آیندهای متفاوت برای صنعت گردشگری افغانستان رقم بزند.
سیدروحالله حسینی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان:
افغانستان در سالهای اخیر به تدریج در حال تجربه تحولی است که میتواند فراتر از یک فعالیت صرفاً اقتصادی، به بستری برای پیوند فرهنگ، اقتصاد و روابط بینالمللی تبدیل شود. افزایش توجه گردشگران خارجی به جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبیعی این کشور نشان میدهد که افغانستان، با وجود دههها جنگ و بیثباتی، همچنان از ظرفیتهای ارزشمندی برای حضور فعالتر در عرصه جهانی برخوردار است. گردشگری در چنین شرایطی نه تنها منبعی برای درآمد و اشتغال، بلکه پلی برای معرفی میراث فرهنگی افغانستان و گسترش تعامل این کشور با ملتهای دیگر به شمار میرود.
افغانستان در دهههای گذشته عمدتاً در رسانههای جهانی با تصویر جنگ، ناامنی و بحرانهای سیاسی شناخته شده است؛ تصویری که اگرچه بخشی از واقعیتهای تاریخی را بازتاب میدهد، اما تمام ظرفیتها و واقعیتهای این سرزمین را نشان نمیدهد. در کنار این تصویر، افغانستان دارای تمدنی کهن، میراث فرهنگی ارزشمند، تنوع قومی و فرهنگی و طبیعتی کمنظیر است که میتواند مبنای شکلگیری یک صنعت گردشگری پایدار و اثرگذار باشد.
اهمیت گردشگری برای افغانستان بیش از هر چیز در ظرفیت اقتصادی آن نهفته است. در شرایطی که کشور با چالشهای اقتصادی، محدودیت فرصتهای شغلی و نیاز به منابع جدید درآمدی روبهرو است، گردشگری میتواند به یکی از پیشرانهای رشد اقتصادی تبدیل شود. توسعه هتلها، مهمانخانهها، حملونقل، صنایع دستی و خدمات مرتبط با گردشگری، فرصتهای شغلی گستردهای را برای جوانان و جوامع محلی فراهم میسازد و زمینه توزیع متوازنتر درآمد در مناطق مختلف کشور را نیز تقویت میکند. جمهوری اسلامی ایران در این میان می تواند با توجه به تجربه طولانی 47 ساله می تواند نقش بی بدیلی در ایفا نماید.
در کنار بعد اقتصادی، گردشگری نقش مهمی در تقویت هویت فرهنگی و گسترش تعامل جهانی افغانستان دارد. شهرهای تاریخی چون هرات و بلخ، چشماندازهای طبیعی بامیان و بند امیر و دهها اثر تاریخی دیگر، میتوانند افغانستان را به یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی و تمدنی در منطقه تبدیل کنند. معرفی و حفاظت از این میراث، علاوه بر رونق اقتصادی، به بازتعریف جایگاه افغانستان در نگاه جهانی و تقویت قدرت نرم کشور کمک خواهد کرد. ایجاد فضای خواهرخواندگی بین شهرهای پیش گفته با شهرهایی از جمله مشهد، اصفهان، نیشابور و … از جمله راهکارهای تقویت هویت مشترک فرهنگی بین دو کشور است.
با این حال، توسعه گردشگری بدون رفع چالشهای اساسی امکانپذیر نیست. کمبود زیرساختهای مناسب، ضعف خدمات گردشگری، محدودیت امکانات اقامتی، کمبود نیروی انسانی متخصص و آسیبپذیری بخشی از میراث فرهنگی کشور از جمله موانعی است که نیازمند توجه جدی است. همچنین، توسعه این صنعت مستلزم نهادینه شدن فرهنگ گردشگری در جامعه، آموزش جوامع محلی و ارتقای کیفیت خدماترسانی به گردشگران داخلی و خارجی است. رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران برای رفع این موانع از هم اکنون اعلام آمادگی می کند.
در این میان، همکاریهای منطقهای میتواند نقش مهمی در تسریع روند توسعه گردشگری افغانستان ایفا کند. چنانکه جمهوری اسلامی ایران نیز آمادگی خود را برای گسترش همکاریهای فرهنگی و گردشگری با افغانستان اعلام کرده است. انتقال تجربیات در حوزه مدیریت گردشگری، آموزش نیروی انسانی، حفاظت و مرمت آثار تاریخی، برگزاری برنامههای مشترک فرهنگی و معرفی ظرفیتهای گردشگری دو کشور، میتواند به ارتقای این صنعت در افغانستان کمک کند. پیوندهای تاریخی، فرهنگی و زبانی میان دو ملت نیز بستر مناسبی برای گسترش چنین همکاریهایی فراهم کرده است.
آنچه امروز در افغانستان در حال شکلگیری است، صرفاً افزایش شمار گردشگران نیست؛ بلکه فرصتی برای پیوند دادن میراث فرهنگی با توسعه اقتصادی و تعامل سازنده با جهان است. گردشگری میتواند افغانستان را از کشوری که سالها با بحران شناخته شده، به کشوری با ظرفیتهای تمدنی، فرهنگی و طبیعی گسترده تبدیل کند. تحقق این هدف مستلزم برنامهریزی راهبردی، سرمایهگذاری هدفمند، حفاظت از میراث فرهنگی و بهرهگیری از همکاریهای منطقهای و بینالمللی است.
اگر این فرصت به درستی مدیریت شود، افغانستان خواهد توانست از گردشگری به عنوان پلی میان گذشته پرافتخار و آینده توسعهیافته خود بهره گیرد؛ پلی که از یک سو موجب رونق اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی میشود و از سوی دیگر، زمینه معرفی چهره واقعی افغانستان و گسترش تعاملات فرهنگی و انسانی آن با جهان را فراهم میسازد. ورود افغانستان و ایران به باشگاه کشورهای برخوردار از آثار باستانی غنی در بین 20 کشور دنیا در طی ده سال آینده می تواند نوید بخش اتفاقی بی نظیر در بین کشورهای اسلامی و دنیای اسلام باشد.
