زلزله اخیر در ولایتهای شرقی افغانستان، بهویژه کنر، ننگرهار و لغمان، بار دیگر ناکافی بودن زیرساختهای کشور را به نمایش گذاشت. سازمان بینالمللی مهاجرت اعلام کرده که در این سه ولایت بیش از دو میلیون و هفتصد هزار نفر زندگی میکنند و هزاران خانواده اکنون در آستانه زمستان با خطر جدی بیسرپناهی مواجهاند. این شرایط در حالی است که بسیاری از مردم پیش از زلزله نیز در وضعیت دشوار معیشتی قرار داشتند و توان بازسازی مستقل خانههای خود را ندارند.
در ولایتهای زلزلهزده در حالیکه امکانات اولیه برای اسکان آسیبدیدگان هنوز فراهم نشده، ورود مهاجران بازگشتی باعث افزایش تقاضا برای سرپناه، غذا و خدمات بهداشتی شده است. نبود برنامهریزی روشن و ظرفیت کافی در حکومت طالبان، احتمال بروز بحران انسانی بزرگتر را افزایش داده است؛ بحرانی که میتواند در زمستان به مرگومیر گسترده منجر شود.
همزمان، سازمانهای بینالمللی هشدار دادهاند که پیامدهای این زلزله تنها به تخریب خانهها محدود نیست. سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد گزارش کرده که حدود ۵۰۰ هکتار زمین زراعتی در کنر نابود شده و این مسأله امنیت غذایی خانوادههای روستایی را تهدید میکند. برای مردمی که عمدتاً معیشتشان بر کشاورزی استوار است، از دست دادن زمینهای زراعتی به معنای محرومیت از مهمترین منبع درآمد و بقاست.
برنامه جهانی غذا نیز تأکید کرده که بسیاری از آسیبدیدگان در مناطق کوهستانی و صعبالعبور هنوز به کمک دسترسی ندارند. راههای تخریبشده و نبود وسایل کافی برای انتقال مواد امدادی، مانع جدی در برابر رساندن کمکهای فوری شده است. این وضعیت سبب شده هزاران خانواده روزها و هفتهها بدون سرپناه و مواد غذایی کافی بمانند؛ امری که خطر گسترش بیماری و سوءتغذیه را دوچندان کرده است.
در سطح بینالمللی، دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش، از کشورهای جهان خواسته است که منابع بیشتری برای کمک فوری به افغانستان اختصاص دهند. با این حال، میزان کمکهای جهانی همچنان محدود است و تردیدها در خصوص چگونگی مدیریت این کمکها توسط طالبان، انگیزه برخی کشورها برای اقدام فوری را کاهش داده است. این خلأ حمایتی، زلزلهزدگان را در شرایطی رها کرده که هیچ چشمانداز روشنی برای بازسازی سریع وجود ندارد.
بهطور کلی، ترکیب خانههای روستایی ساختهشده از گل و چوب، نبود زیرساختهای مقاوم، و کمبود امکانات حیاتی برای زندگی حداقلی، آسیبپذیری مردم افغانستان را در برابر فجایع طبیعی به اوج رسانده است. اکنون نیز نه طالبان توانایی سازماندهی امدادرسانی مؤثر را دارد و نه حمایتهای جهانی بهاندازهای است که بتواند مشکلات گسترده را حل کند. در چنین شرایطی، هزاران خانواده با آیندهای نامعلوم و زمستانی سرد روبهرو هستند؛ آیندهای که تنها با افزایش همبستگی انسانی و مسئولیتپذیری جامعه جهانی میتواند اندکی روشنتر شود.
✍️احسان حبیبی
