اروپا در حال بازتعریف امنیت خود در برابر روسیه است؛ افزایش بودجههای دفاعی، توسعه پدافند و سامانههای ضدپهپاد و برنامهریزی برای آمادگی نظامی تا سال ۲۰۳۰ نشان میدهد که احتمال یک درگیری بزرگ دیگر در محاسبات امنیتی این قاره نادیده گرفته نمیشود. اما این تحرکات یک پرسش اساسی را مطرح میکند: اروپا برای جنگ آماده میشود یا میکوشد با افزایش توان بازدارندگی، از وقوع آن جلوگیری کند؟
اتحادیه اروپا اکنون برنامه «آمادگی ۲۰۳۰» را دنبال میکند؛ برنامهای که افزایش تولید تسلیحات، ذخیره مهمات، توسعه پدافند هوایی و موشکی، سامانههای ضدپهپاد، افزایش تحرک نظامی و تقویت زیرساختهای دفاعی را دربر میگیرد. در اسناد رسمی اروپا حتی از ضرورت آمادگی برای شدیدترین سناریوهای نظامی سخن گفته شده است.
این حجم از برنامهریزی یک پرسش مهم ایجاد میکند: آیا اروپا خود را برای جنگ با روسیه آماده میکند یا تلاش دارد با آمادهشدن برای جنگ، از وقوع آن جلوگیری کند؟
پاسخ احتمالاً در فاصله میان این دو قرار دارد.
اروپا لزوماً تصمیم به جنگ با روسیه نگرفته است، اما دیگر احتمال یک درگیری بزرگ را آنقدر دور از ذهن نمیداند که بتواند مانند گذشته از کنار آن عبور کند. شورای اروپا نیز در ژوئن ۲۰۲۶ بر ضرورت افزایش سریع آمادگی دفاعی اروپا تا سال ۲۰۳۰ تأکید کرد و جنگ روسیه علیه اوکراین را همچنان یک چالش اساسی برای امنیت اروپا دانست.
منطق رسمی اروپا، بازدارندگی است: اگر روسیه بداند کشورهای اروپایی از نظر نظامی، صنعتی و لجستیکی توان پاسخگویی دارند، هزینه هرگونه حمله احتمالی افزایش مییابد و انگیزه برای آزمودن مرزهای اروپا کاهش پیدا میکند
اما همینجا یک تناقض مهم شکل میگیرد. هر طرف ممکن است اقدامات خود را دفاعی بداند، در حالی که طرف مقابل همان اقدامات را تهدید تلقی کند. افزایش نیرو و تسلیحات اروپا میتواند از نگاه مسکو نشانه آمادهشدن ناتو برای رویارویی باشد و اقدامات روسیه نیز میتواند در اروپا به عنوان دلیلی تازه برای افزایش آمادگی نظامی تفسیر شود. این همان چرخهای است که در ادبیات امنیتی از آن به عنوان «معمای امنیت» یاد میشود.
در همین چارچوب، نگرانی اروپا دیگر تنها به عبور تانکها از مرزهای شرقی محدود نیست. پهپادها، حملات سایبری، خرابکاری علیه زیرساختهای حیاتی و عملیاتهای موسوم به «منطقه خاکستری» به بخشی از نگرانیهای امنیتی اروپا تبدیل شدهاند. اتحادیه اروپا نیز توسعه سامانههای ضدپهپاد و توانایی مقابله با تهدیدهای جدید را در برنامه دفاعی خود قرار داده است.
گزارش اخیر درباره هشدار منتسب به اطلاعات آمریکا درباره احتمال عملیات پهپادی روسیه علیه اهدافی در اسپانیا، فرانسه یا ایتالیا نیز در همین فضای امنیتی منتشر شده است. با این حال، این گزارش هنوز تأیید رسمی ندارد و مقامهای فرانسه و ایتالیا آن را تأیید نکردهاند.
با این حال، شاید مهمتر از یک هشدار مشخص، تغییر تدریجی ذهنیت عمومی در اروپا باشد. دولتهای دموکراتیک برای افزایش چشمگیر بودجه دفاعی، توسعه صنایع نظامی و آمادهسازی زیرساختها، نیازمند همراهی جامعه هستند. بنابراین طبیعی است که مفهوم «تهدید»، «تابآوری» و «آمادگی برای بحران» بیش از گذشته وارد ادبیات سیاسی و رسانهای اروپا شود.
این به معنای آمادگی برای جنگ تمام عیار با روسیه نیست اما از آنجایی که نمیتوان احتمال نبرد با روسیه را نادیده گرفت باید افکار عمومی با سیاستهای کشورهای اروپایی همسو شود و مردم نیز از راهبرد دولتها حمایت کنند.
در مورد رشد احزاب ملیگرا و راستگرا، از جمله آلترناتیو برای آلمان یا AfD، نیز باید محتاط بود. این حزب همزمان با تأکید بر تقویت توان دفاعی آلمان، خواهان کاهش تنش با روسیه و تغییر سیاست تحریمهاست اما تحلیلگران بر این باورند که این حزب هدف اصلیاش آماده کردن کشور و افکار عمومی برای نبرد پیشرو با روسیه است، تا بتواند با مدیریت مسئله مهاجرت، آمار ورود مهاجران را به آلمان پایین بیاورد و از سویی بودجه دولت آلمان را برای روزهای سخت نبرد با روسیه مدیریت کند.
از این منظر، رشد AfD را میتوان بخشی از واکنش سیاسی جامعه آلمان به مجموعهای از تحولات امنیتی، اقتصادی، مهاجرتی و اجتماعی دانست.
آنچه با اطمینان بیشتری میتوان گفت این است که اروپا وارد دورهای شده که در آن «احتمال جنگ بزرگ» دوباره در محاسبات راهبردی جای گرفته است.
اروپا در حال ساخت ظرفیت نظامی برای جنگ است، اما این الزاماً به معنای تصمیم برای جنگ نیست. در منطق بازدارندگی، گاهی باید برای جنگ آماده بود تا جنگ اتفاق نیفتد.
با این حال، همین مسیر اگر بدون کانالهای مؤثر دیپلماتیک و مدیریت بحران ادامه پیدا کند، میتواند به افزایش سوءبرداشت، رقابت تسلیحاتی و تشدید تنش میان روسیه و غرب منجر شود.
بنابراین پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا اروپا در حال آمادهشدن است یا نه؛ شواهد موجود نشان میدهد که اروپا در حال آمادهشدن است.
پرسش دشوارتر این است که این آمادگی در نهایت به جنگ منتهی خواهد شد یا همان چیزی خواهد بود که از وقوع جنگ جلوگیری میکند.
به قلم عمار صادقی
اتحادنیوز؛ همراه شما در پیگیری تازهترین رویدادهای افغانستان و جهان.
