تاجران و اعضای اتحادیه تانکرهای تیل در قندهار میگویند که در کنار تأثیرات تنشهای منطقهای و جنگ در ایران، عامل اصلی افزایش بهای مواد سوخت در این ولایت، تصمیمگیری یک حلقه خاص وابسته به طالبان است که قیمتها را بهصورت روزانه و به دلخواه خود تعیین میکند.
به گفته باشندگان این ولایت، در حدود یکونیم ماه گذشته، قیمت هر لیتر تیل بین ۱۲ تا ۱۵ افغانی افزایش یافته و این افزایش بهصورت مستقیم بر قیمت مواد غذایی نیز اثر گذاشته است.
در حالیکه صادرات تیل از ایران به افغانستان همچنان ادامه دارد، برخی تاجران تأکید میکنند که قیمت واقعی تمامشده هر لیتر تیل ایرانی حدود ۵۸ افغانی است، اما این محصول در بازار تا ۷۰ افغانی فروخته میشود.
آنان معتقدند اگر هزینههای گمرکی و حملونقل در نظر گرفته شود و سود منطقی برای فروشندگان محاسبه گردد، قیمت باید در حدود ۶۰ افغانی باشد، اما در شرایط فعلی برخی فروشندگان تا ۱۲ افغانی در هر لیتر سود دریافت میکنند.
همچنین گزارش شده است که میزان مالیه بر هر لیتر تیل تنها حدود ۰.۳۰ افغانی بوده و هزینه انتقال نیز حدود دو افغانی برآورد میشود، با این حال اتحادیهها در هماهنگی با مقامات طالبان قیمتها را بالاتر از سطح معمول تعیین کردهاند. تاجران میگویند که حتی عرضه تیل به بازار نیز در برخی موارد محدود میشود و برخی واردکنندگان بزرگ مقدار کمی از ذخایر خود را عرضه میکنند.
منابع محلی از تأخیر در روند ترخیص تانکرهای تیل در گمرکهای نیمروز و فراه نیز خبر میدهند و میگویند صدها تانکر در انتظار ورود به بازار هستند، اما به دلایل مختلف از جمله بررسی کیفیت، روند ورود آنها به تأخیر میافتد.
در عین حال، بخشی از نیاز بازار از طریق واردات غیررسمی و قاچاق، بهویژه از مسیر اسپینبولدک تأمین میشود که به همین دلیل قیمتها در این منطقه نسبت به شهر قندهار پایینتر است.
گفته میشود علاوه بر تیل ایران، سوخت وارداتی از ترکمنستان، روسیه و آذربایجان نیز در بازار موجود است، اما به دلیل کیفیت پایینتر، استقبال کمتری از آن صورت میگیرد، هرچند قیمت این نوع سوخت نیز تقریباً همسطح تیل ایرانی تعیین شده است. برخی منابع همچنین از نقش برخی مقامات طالبان در واردات غیرقانونی تیل خبر میدهند.
باشندگان قندهار هشدار میدهند که در صورت ادامه این وضعیت و نبود نظارت مؤثر بر بازار، افزایش قیمت سوخت میتواند فشار اقتصادی بیشتری بر مردم وارد کند و موجب افزایش بیشتر هزینههای زندگی در این ولایت و مناطق جنوبی افغانستان شود.
