شوکت میرضیایف، رئیسجمهور ازبکستان، توافقنامه بینالمللی مطالعه امکانسنجی پروژه راهآهن ترانسافغان را امضا و تصویب کرد. این توافقنامه که چارچوب کریدور حمل و نقل منطقهای میان افغانستان، ازبکستان و پاکستان را تعیین میکند، گامی تعیینکننده در جهت اتصال آسیای مرکزی به بنادر جنوبی و آبهای آزاد محسوب میشود.
رسانههای دولتی ازبکستان روز جمعه ۲۴ دلو ۱۴۰۴ گزارش دادند که شوکت میرضیایف روز چهارشنبه ۲۲ دلو این توافقنامه مهم بینالمللی را که در جنوری سال گذشته توسط نمایندگان سه کشور امضا شده بود، به تصویب نهایی رسانده است. بر اساس این مصوبه، وزارت حمل و نقل ازبکستان به عنوان مرجع مسئول و هماهنگکننده اجرای این توافقنامه تعیین شده و میرضیایف به وزارت خارجه این کشور دستور داده است که پاکستان و افغانستان را از طی مراحل داخلی این پروژه توسط تاشکند، مطلع سازند.
این توافقنامه مشترک زمینه مطالعه دقیق امکانسنجی فنی و اقتصادی راهآهن عظیم ترانسافغان را فراهم میکند. بر اساس برنامهریزیهای انجام شده، این خطآهن راهبردی شهر نایبآباد ازبکستان را از مسیر افغانستان به گذرگاه خرلاچی در پاکستان متصل خواهد کرد. مسیر برنامهریزی شده این پروژه عظیم از ترمز و نایبآباد در ازبکستان آغاز شده و پس از عبور از میدانشهر، لوگر و چندین ولایت دیگر افغانستان، به خرلاچی در خاک پاکستان منتهی میشود.
پروژه خطآهن ترانسافغان یک کریدور حیاتی حمل و نقل منطقهای به شمار میرود که هدف آن اتصال کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی به بنادر جنوبی پاکستان در دریای عرب و آبهای آزاد بینالمللی است. این کریدور نه تنها زمان و هزینه ترانزیت کالا را به شدت کاهش میدهد، بلکه نقش ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیک مهمی در منطقه ایفا خواهد کرد. دفتر مشترک این کریدور حمل و نقل در اواسط سال ۲۰۲۳ میلادی تأسیس شد و تحت نظر اداره راهآهن ازبکستان در شهر تاشکند فعالیت میکند.
ایده ساخت راهآهن ترانسافغان نخستین بار در سال ۲۰۱۸ میلادی مطرح شد و از آن زمان تاکنون مذاکرات و رایزنیهای متعددی میان مقامات سه کشور برای عملیاتی شدن آن انجام شده است. بر اساس برآوردهای اولیه، این خطآهن ظرفیت جابهجایی سالانه حدود ۲۰ میلیون تُن انواع کالا را خواهد داشت که انقلابی در ترانزیت منطقهای ایجاد میکند.
هزینه ساخت این پروژه عظیم در ابتدا ۵ میلیارد دالر تخمین زده شده بود، اما در سال ۲۰۲۳ میلادی نمایندگان سه کشور پس از مطالعات دقیقتر، تخمین نهایی هزینه این پروژه را ۷ میلیارد دالر اعلام کردند. تأمین مالی این پروژه یکی از چالشهای اصلی آن محسوب میشود که نیازمند سرمایهگذاری گسترده کشورهای منطقه و نهادهای مالی بینالمللی است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند راهآهن ترانسافغان میتواند تحولی عظیم در اقتصاد افغانستان ایجاد کرده و این کشور را از یک منطقه محصور در خشکی به یک هاب ترانزیتی منطقهای تبدیل کند. افغانستان با دریافت عوارض ترانزیت و ایجاد فرصتهای شغلی گسترده، میتواند از منافع این کریدور عظیم بهرهمند شود. با تصویب این توافقنامه توسط رئیسجمهور ازبکستان، اکنون گامهای اجرایی برای مطالعه نهایی و آغاز عملیات ساخت این پروژه مهم برداشته خواهد شد.
