مردم افغانستان سالها در ایران و افغانستان، همسو با ایدئولوژی و سیاستهای جمهوری اسلامی ایران در تمام برهههای حساس منطقهای حضور داشتهاند.
اما روشن است که نزدیک به نیم قرن است سیاست مدون و پایداری درباره مهاجرین افغان وجود نداشته و سیاستها عمدتاً واکنشی، کوتاهمدت و ناپایدار بودهاند؛ موضوعی که باعث عدم ساماندهی مهاجرین و از دست رفتن ظرفیتهای آنان شده است.
در دولت پیشین جمهوری اسلامی ایران و پس از فروپاشی حکومت اشرف غنی، موج گستردهای از مهاجرین وارد ایران شدند. در آن زمان، موضوع تشکیل «سازمان ملی مهاجرت» دوباره مطرح شد؛ طرحی که از اواخر دهه ۹۰ آماده بود. در شروع این سازمان، مقرر شد مهاجرین افغان با مشارکت در «طرح سپردهگذاری» از اقامت قانونی برخوردار شوند. بسیاری نیز از این طرح استقبال کردند. اما با روی کار آمدن دولت جدید، نه تنها این طرح لغو شد، بلکه خود سازمان هم منحل و نهادی جدید بهنام «مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی» جایگزین آن شد.
اکنون سیاست طرد مهاجرین با سرعت زیادی در حال اجراست؛ بهگونهای که بنابر گفته مقامات، از آغاز سال جاری تاکنون بیش از ۷۰۰ هزار نفر از کشور طرد شدهاند.
این روند شتابزده، برای مهاجرین افغان با مشکلات جدی همراه بوده است. بسیاری از صاحبخانهها پول رهن و ودیعه را پس نمیدهند، برخی کارفرمایان از پرداخت حقوق خودداری کرده و حتی هنگام مطالبهی حقوق، پلیس را در جریان گذاشته و مهاجرین را تحویل دادهاند. این وضعیت حتی شامل افرادی میشود که داوطلبانه قصد بازگشت به افغانستان را دارند.
در نهایت، بعید بهنظر میرسد که سیاست اخراج مهاجرین صرفاً مربوط به عدهای معدود از جاسوسان موساد باشد؛ چنانکه مقامات جمهوری اسلامی ایران نیز گفتهاند که تصمیم طرد، از دو سال پیش گرفته شده است.
با این حال، مردم ایران باید بدانند که مهاجرین افغان در تمام سالهایی که در ایران حضور داشتهاند، وفاداری خود را نشان داده و هرگز به میزبان خود خیانت نکردهاند. آنان قدردان این میزبانی بوده، از نظر ایدئولوژیک، دینی و فرهنگی، پیرو نظام جمهوری اسلامی ایران بودهاند و نقشی موثر در رشد اقتصادی ایران ایفا کردهاند. بنابراین، نباید با آنان احساسی، هیجانی و غیرمنصفانه رفتار شود.
✍️سید محمد محمدی
