پاکستان در محاصره بحران‌های اقتصادی و امنیتی؛ تنش با طالبان و تغییر معادلات منطقه‌ای

پاکستان در شرایطی با بحران‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی مواجه است که تلاش‌های دولت برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و دستیابی به پروژه‌های جدید بین‌المللی، هنوز نتوانسته مشکلات ساختاری اقتصاد این کشور را برطرف کند. هم‌زمان، تشدید درگیری‌ها با حکومت طالبان در افغانستان، افزایش حملات گروه‌های مسلح در داخل پاکستان و گسترش اختلافات سیاسی، فشار بر دولت اسلام‌آباد را افزایش داده است.

دولت پاکستان برای عبور از مشکلات مالی، به دنبال گسترش همکاری با نهادهای بین‌المللی، جذب سرمایه خارجی و واگذاری بخشی از شرکت‌های دولتی است. بااین‌حال، وابستگی به منابع مالی خارجی و ضرورت اجرای اصلاحات اقتصادی نشان می‌دهد که مشکلات این کشور فراتر از کمبود نقدینگی است.

اسلام‌آباد برای ایجاد ثبات اقتصادی به افزایش سرمایه‌گذاری مولد، اصلاح ساختارهای مالی و تقویت اعتماد فعالان اقتصادی نیاز دارد؛ اهدافی که تحقق آن‌ها در شرایط بی‌ثباتی سیاسی و ناامنی دشوارتر شده است.

تنش با طالبان؛ تبدیل مرز افغانستان به کانون بحران امنیتی پاکستان

یکی از مهم‌ترین تحولات مؤثر بر وضعیت پاکستان، وخامت روابط این کشور با حکومت طالبان در افغانستان است. اسلام‌آباد که در گذشته از روابط نزدیکی با طالبان برخوردار بود، اکنون با اختلافات جدی بر سر فعالیت تحریک طالبان پاکستان و حملات مسلحانه در مناطق مرزی مواجه است.

دولت پاکستان، طالبان افغانستان را به فراهم‌کردن زمینه فعالیت گروه‌های مسلحی متهم می‌کند که حملاتی را در خاک این کشور انجام می‌دهند. حکومت طالبان این اتهام را رد کرده و ناامنی پاکستان را مسئله داخلی این کشور می‌داند. اختلاف بر سر همین موضوع، به حملات هوایی پاکستان در داخل افغانستان، تلفات غیرنظامیان، واکنش‌های تند کابل و افزایش تنش‌های مرزی منجر شده است.

ادامه این رویارویی، معادلات امنیتی دو کشور را تغییر داده است. پاکستان دیگر نمی‌تواند صرفاً با اتکا به روابط گذشته خود با طالبان، انتظار همکاری امنیتی موردنظرش را داشته باشد. در مقابل، حکومت طالبان نیز نشان داده است که در برابر فشار نظامی اسلام‌آباد، موضع مستقلی اتخاذ می‌کند و حاضر نیست تمام مطالبات امنیتی پاکستان را بپذیرد.

این وضعیت برای پاکستان هزینه‌های چندگانه‌ای دارد: افزایش فشار بر نیروهای امنیتی، دشوارترشدن کنترل مناطق مرزی، تشدید نگرانی‌های داخلی و پیچیده‌ترشدن روابط با همسایه‌ای که ثبات آن مستقیماً بر امنیت پاکستان اثر می‌گذارد.

تغییر معادلات منطقه‌ای؛ کاهش نفوذ اسلام‌آباد در افغانستان

هم‌زمان با اختلافات پاکستان و طالبان، گسترش تماس‌های سیاسی و اقتصادی هند با حکومت طالبان، معادلات منطقه‌ای را برای اسلام‌آباد پیچیده‌تر کرده است. هند در سال‌های اخیر برای حفظ ارتباط با افغانستان و صیانت از منافع اقتصادی و راهبردی خود، مسیر تعامل دیپلماتیک با طالبان را دنبال کرده است. این رویکرد، در شرایطی که روابط کابل و اسلام‌آباد با تنش‌های جدی روبه‌روست، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

برای پاکستان، افغانستان همواره جایگاه مهمی در محاسبات امنیتی و سیاست منطقه‌ای داشته است. ازاین‌رو، کاهش توان اسلام‌آباد برای اثرگذاری بر تصمیم‌های کابل و گسترش روابط طالبان با رقبای منطقه‌ای پاکستان، به معنای پیچیده‌ترشدن محیط راهبردی این کشور است.

افغانستان با گسترش روابط تجاری و اقتصادی خود با ایران به دنبال کاهش وابستگی خود به بنادر تجاری پاکستان است چراکه افغانستان سالهاست به دلیل عدم دسترسی به آب‌های آزاد به بنادر تجاری پاکستان وابسته است.

این روند نشان می‌دهد که حکومت طالبان در تنظیم روابط خارجی خود، به تعامل با بازیگران مختلف منطقه‌ای روی آورده و روابط گذشته با اسلام‌آباد دیگر تضمین‌کننده نفوذ پاکستان در افغانستان نیست.

روابط ایران و پاکستان؛ همکاری رسمی در سایه تفاوت اولویت‌های منطقه‌ای

روابط ایران و پاکستان نیز بخشی از معادلات پیچیده منطقه‌ای است. دو کشور همچنان بر اهمیت همکاری‌های دوجانبه و امنیت مرزها تأکید می‌کنند و مقام‌های آن‌ها از گسترش همکاری و هماهنگی منطقه‌ای سخن می‌گویند. بااین‌حال، هم‌زمانی این تماس‌ها با تحولات افغانستان و افزایش تعامل هند با طالبان، محیط منطقه‌ای پاکستان را دستخوش تغییر کرده است.

مقامات ایرانی بارها به صورت مستقیم یا غیر مستقیم اعلام کردند که پاکستان در مذاکرات مابین ایران و آمریکا صادقانه رفتار نکرده است و اسلام‌آباد از ایالات متحده جانبداری کرده است.

تعامل ایران با بازیگران مختلف منطقه، از جمله طالبان، در کنار روابط هند و طالبان، به این معناست که اسلام‌آباد نمی‌تواند تحولات منطقه را صرفاً از دریچه روابط سنتی خود با همسایگان ارزیابی کند.

برای پاکستان، مسئله اصلی این است که هم‌زمان با اختلافات امنیتی با افغانستان، باید روابط خود با ایران را مدیریت کند، تحولات روابط هند و طالبان را زیر نظر داشته باشد و از کاهش جایگاه خود در ترتیبات منطقه‌ای جلوگیری کند. این مجموعه مسائل، بار دیپلماتیک و امنیتی بیشتری بر دولت اسلام‌آباد تحمیل می‌کند.

خیبر پختونخوا؛ گسترش بحران امنیتی به رویارویی سیاسی

در داخل پاکستان نیز بحران امنیتی با اختلافات سیاسی گره خورده است. اعلام وضعیت اضطراری در ایالت خیبر پختونخوا و تعلیق دولت ایالتی تحت رهبری حزب تحریک انصاف، تازه‌ترین نشانه تشدید این وضعیت است.

دولت فدرال، ناتوانی مقام‌های ایالتی در مهار شورشگری مسلحانه را از دلایل مداخله خود اعلام کرده است؛ اما حزب تحریک انصاف این اقدام را تلاشی برای محدودکردن قدرت سیاسی خود می‌داند. بازداشت سهیل آفریدی و شماری از اعضای حزب و مقام‌های ایالتی نیز به این اختلافات دامن زده است.

روز دوشنبه، شماری از معترضان به وضعیت اضطراری در منطقه قبیله‌ای خیبر بازداشت شدند. اعضای حزب تحریک انصاف در منطقه بارا با برگزاری تجمعی به این تصمیم و بازداشت سهیل آفریدی اعتراض کردند.

اهمیت این رویداد در آن است که بحران امنیتی مناطق مرزی اکنون با تقابل دولت فدرال و یکی از مهم‌ترین جریان‌های سیاسی پاکستان پیوند خورده است. چنین وضعیتی، تمرکز حکومت بر مقابله با گروه‌های مسلح را با چالش‌های سیاسی بیشتری مواجه می‌کند و اختلاف بر سر شیوه اداره کشور را شدت می‌بخشد.

اقتصاد پاکستان زیر فشار هم‌زمان ناامنی و رقابت منطقه‌ای

دولت پاکستان برای احیای اقتصاد، به دنبال منابع مالی تازه، سرمایه‌گذاری خارجی و اجرای پروژه‌های جدید است؛ اما جذب سرمایه تنها به مذاکرات اقتصادی وابسته نیست. امنیت، ثبات سیاسی، پیش‌بینی‌پذیری تصمیم‌های دولتی و امکان اجرای مطمئن پروژه‌ها نیز در تعیین مسیر سرمایه‌گذاری نقش دارند.

وقتی دولت با حملات مسلحانه در داخل، درگیری‌های مرزی با افغانستان و اختلافات سیاسی در ایالت‌های مهم مواجه است، هزینه تأمین امنیت و اداره کشور افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، منابع و ظرفیت‌هایی که می‌توانند به توسعه اقتصادی اختصاص یابند، تحت فشار قرار می‌گیرند و برنامه‌های دولت برای جلب سرمایه‌گذاران با موانع بیشتری روبه‌رو می‌شوند.

از سوی دیگر، رقابت‌های منطقه‌ای و تغییر روابط افغانستان با هند و دیگر بازیگران، بر محاسبات راهبردی اسلام‌آباد اثر می‌گذارد. پاکستان برای حفظ جایگاه خود ناگزیر است هم‌زمان چند جبهه را مدیریت کند؛ از تأمین امنیت مرزها و مقابله با گروه‌های مسلح گرفته تا حفظ روابط دیپلماتیک و جلب حمایت اقتصادی خارجی.

در نتیجه، بحران پاکستان را نمی‌توان صرفاً یک مشکل اقتصادی یا امنیتی دانست. آنچه شرایط این کشور را پیچیده کرده، پیوند میان ضعف‌های ساختاری اقتصاد، افزایش ناامنی، اختلافات سیاسی داخلی و تغییر معادلات منطقه‌ای است.

پاکستان برای احیای اقتصاد و تثبیت موقعیت منطقه‌ای خود، به چیزی فراتر از جذب منابع مالی و معرفی پروژه‌های جدید نیاز دارد. مهار ناامنی، مدیریت اختلافات سیاسی و بازتعریف روابط با افغانستان، در کنار اصلاحات اقتصادی، از مسائل تعیین‌کننده پیش روی اسلام‌آباد است. تا زمانی که این چالش‌ها به‌صورت هم‌زمان باقی بمانند، تلاش‌های دولت برای دستیابی به ثبات اقتصادی با فشارهای داخلی و منطقه‌ای مواجه خواهد بود.

 

اتحادنیوز؛ همراه شما در پیگیری تازه‌ترین رویدادهای افغانستان و جهان.

رویدادهای مهم افغانستان