پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، این گروه کنترل سیاسی و امنیتی افغانستان را حفظ کرده است، اما بحران مشروعیت، محدودیتهای اجتماعی، مشکلات اقتصادی، فعالیت مخالفان مسلح و اختلافات داخلی همچنان از چالشهای مهم حکومت طالبان به شمار میروند.
پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، این گروه توانسته کنترل سیاسی و امنیتی افغانستان را حفظ کند، اما هنوز این کنترل به شکلگیری یک نظام سیاسی فراگیر، باثبات و برخوردار از مشروعیت گسترده منجر نشده است. واکنش محدود جامعه جهانی به پنجمین سالگرد حکومت طالبان نیز نشان داد که میان واقعیت قدرت این گروه و پذیرش سیاسی آن همچنان فاصله وجود دارد.
کشورهای منطقه و قدرتهای مختلف برای موضوعاتی مانند امنیت مرزها، تجارت، مهاجرت، مبارزه با تروریسم و منابع طبیعی با طالبان تعامل دارند، اما بخش مهمی از این روابط بر اساس ضرورتهای ژئوپلیتیکی شکل گرفته است. طالبان نیز در سیاست خارجی بر حفظ استقلال تصمیمگیری و کسب امتیازات اقتصادی و سیاسی تمرکز کردهاند.
در داخل افغانستان، محدودیتهای گسترده علیه زنان و دختران، محرومیت آنان از تحصیل و اشتغال، محدود شدن فعالیتهای مدنی و سیاسی و مشارکت محدود گروههای مختلف در ساختار قدرت همچنان از مسائل اصلی است. ادامه این سیاستها علاوه بر پیامدهای اجتماعی، افغانستان را از بخش بزرگی از ظرفیت انسانی و تخصصی خود محروم میکند.
مشکلات اقتصادی و نبود فرصت کافی برای اشتغال جوانان نیز از چالشهای مهم افغانستان است. مهاجرت بخشی از نیروهای تحصیلکرده و متخصص در سالهای گذشته باعث کاهش سرمایه انسانی شده و نبود چشمانداز اقتصادی میتواند مهاجرت و فعالیت در اقتصاد غیررسمی را افزایش دهد.
در حوزه سیاسی، طالبان همچنان بر ساختاری متمرکز تکیه دارند و مسئله مشارکت واقعی اقوام، زنان، نخبگان و جریانهای سیاسی حل نشده است. همزمان فعالیت جبهه آزادی افغانستان، جبهه متحد و جبهه مقاومت ملی افزایش یافته و نشان میدهد مخالفان طالبان همچنان ظرفیت ایجاد فشار امنیتی دارند.
اختلافات داخلی طالبان نیز در برخی مناطق آشکار شده است. در بدخشان، فاتح، معاون والی طالبان و از فرماندهان این گروه، در برابر طالبان قرار گرفته و با نیروهای این گروه وارد درگیری شده است. تکرار چنین اختلافاتی در مناطق دیگر میتواند حکومت طالبان را با فرسایش داخلی روبهرو کند.
در کنار این تحولات، تهدید داعش خراسان همچنان پابرجاست. این گروه طالبان را دشمن خود میداند و تلاش میکند با عملیات امنیتی، توانایی حکومت در تأمین امنیت را زیر سؤال ببرد.
در سطح بینالمللی نیز بسیاری از کشورها با وجود نارضایتی از سیاستهای طالبان، تمایلی به سرنگونی این گروه ندارند. پراکندگی اپوزیسیون و نبود یک بدیل سیاسی منسجم و فراگیر باعث شده سیاست غالب کشورهای منطقه و جهان بیشتر بر مدیریت حکومت موجود متمرکز باشد.
با این حال، ثبات بلندمدت تنها با کنترل امنیتی به دست نمیآید. نبود مشارکت سیاسی، محدودیت زنان و دختران، مشکلات اقتصادی، مهاجرت متخصصان و افزایش نارضایتیهای اجتماعی میتواند افغانستان را با دورهای طولانی از فرسایش سیاسی و اجتماعی مواجه کند.
اگر فعالیت جریانهای مخالف و اختلافات درونی طالبان افزایش یابد، احتمال ایجاد چند کانون همزمان ناامنی بیشتر خواهد شد و داعش خراسان نیز میتواند از شکافهای امنیتی استفاده کند. افزایش ناامنی همچنین میتواند از طریق تروریسم، قاچاق، مهاجرت و درگیریهای مرزی بر کشورهای همسایه اثر بگذارد.
در نتیجه، پنجمین سالگرد حکومت طالبان را نمیتوان پایان بحران افغانستان دانست؛ بلکه کشور وارد مرحلهای شده که طالبان برای تثبیت بلندمدت حکومت خود با مجموعهای از چالشهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی داخلی و خارجی روبهرو هستند.
✍️سید محمد محمدی
اتحادنیوز؛ همراه شما در پیگیری تازهترین رویدادهای افغانستان و جهان.
