جمعی از جامعهشناسان که نخواستند نامشان فاش شود در گفتوگو با اتحادنیوز هشدار میدهند که ادامه سیاستهای انحصارگرایانه طالبان، از محدود کردن مشارکت سیاسی تا اداره ایدئولوژیک نظام آموزشی، میتواند سرمایه اجتماعی و هویت ملی افغانستان را تضعیف کرده و زمینه را برای تشدید شکافهای قومی، افزایش مطالبات خودمختاری و بهرهبرداری بازیگران خارجی فراهم کند.
«انسجام ملی» تنها با مرزهای جغرافیایی حفظ نمیشود؛ بلکه حاصل اعتماد شهروندان به نظام سیاسی، احساس تعلق به یک هویت مشترک و مشارکت برابر همه گروههای اجتماعی در ساختار قدرت است. هرگاه این سه مؤلفه تضعیف شوند، بنیانهای همبستگی ملی نیز آسیب میبیند.
جمعی از جامعهشناسان که نخواستند نامشان فاش شود در گفتوگو با اتحادنیوز معتقدند که تداوم سیاستهای انحصارگرایانه طالبان، از جمله محدود کردن قدرت سیاسی به یک جریان خاص، حذف مشارکت مؤثر سایر اقوام و جریانهای سیاسی، و اداره نظام آموزشی بر پایه قرائتی ایدئولوژیک، در بلندمدت میتواند سرمایه اجتماعی افغانستان را با فرسایش جدی روبهرو کند.
به باور این کارشناسان، سرمایه اجتماعی زمانی شکل میگیرد که شهروندان احساس کنند فارغ از قومیت، زبان، مذهب یا منطقه جغرافیایی، از فرصت برابر برای مشارکت در سرنوشت کشور برخوردارند. اما اگر بخشهای قابل توجهی از جامعه خود را از ساختار قدرت حذفشده ببینند، اعتماد به حکومت کاهش یافته و هویت ملی به تدریج جای خود را به هویتهای قومی، مذهبی و منطقهای میدهد.
جامعهشناسان تأکید میکنند که این تغییر، صرفاً یک تحول فرهنگی نیست؛ بلکه میتواند پیامدهای سیاسی و امنیتی نیز به همراه داشته باشد. هرچه هویت ملی تضعیف شود، احتمال طرح مطالبات مبتنی بر خودمختاری، فدرالیسم یا حتی گرایشهای جداییخواهانه در میان بخشی از جامعه افزایش مییابد؛ موضوعی که میتواند شکافهای تاریخی افغانستان را عمیقتر کند.
این کارشناسان در گفتوگو با اتحادنیوز هشدار میدهند که تداوم چنین روندی، علاوه بر فرسایش انسجام داخلی، فرصت بیشتری در اختیار بازیگران خارجی قرار میدهد تا از شکافهای قومی و سیاسی برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیکی خود بهرهبرداری کنند. تجربه بسیاری از کشورهای درگیر بحران نشان داده است که هرچه همبستگی داخلی ضعیفتر باشد، زمینه برای مداخله خارجی و تشدید بیثباتی نیز فراهمتر خواهد شد.
از نگاه این جامعهشناسان، حفظ تمامیت ارضی افغانستان بیش از آنکه به ابزارهای امنیتی وابسته باشد، به ایجاد حکومتی فراگیر، مشارکت واقعی همه اقوام، احترام به تنوع فرهنگی و بازسازی اعتماد عمومی نیاز دارد. در غیر این صورت، ادامه سیاستهای انحصارگرایانه میتواند نهتنها شکافهای اجتماعی را تعمیق کند، بلکه آینده وحدت ملی افغانستان را نیز با چالشهای جدی مواجه سازد.
