صادرات زعفران افغانستان از ولایت هرات در سال جاری میلادی رشد چشمگیری را تجربه کرده است. آمارهای تازه نشان میدهد که در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۵، میزان صادرات این محصول ارزشمند نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۰ درصد افزایش یافته و جایگاه زعفران افغانستان را در بازارهای جهانی بیش از پیش تقویت کرده است.
متخصصان و تاجران حوزه زعفران میگویند افزایش تقاضا در بازارهای بینالمللی و کیفیت ممتاز زعفران افغانستان از مهمترین عوامل رشد صادرات این محصول بوده است. با این حال، فعالان این صنعت همچنان بر این باورند که چالشهایی نظیر تغییرات اقلیمی، رقابت شدید در بازارهای جهانی، ضعف در بازاریابی و مشکلات برندسازی، روند توسعه این بخش را با موانعی روبهرو کرده است.
براساس اطلاعات منتشرشده از سوی اتاق تجارت و سرمایهگذاری هرات، تنها در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۲ تن زعفران افغانستان به کشورهای مختلف جهان صادر شده است. ارزش این میزان صادرات از ۳۰ میلیون دلار فراتر رفته و بخش عمده آن به بازارهای اروپا، ایالات متحده آمریکا، کشورهای عربی و کشورهای آسیای میانه اختصاص داشته است.
هند، اسپانیا، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کانادا، بریتانیا و ترکیه از مهمترین مقاصد صادراتی زعفران افغانستان به شمار میروند. تاجران این حوزه معتقدند که افزایش شناخت جهانی از کیفیت زعفران افغانستان باعث شده است تقاضا برای این محصول در بازارهای خارجی همچنان روندی صعودی داشته باشد.
زعفران افغانستان طی سالهای اخیر بارها در رقابتهای بینالمللی به عنوان یکی از باکیفیتترین زعفرانهای جهان شناخته شده است. رنگ، عطر و کیفیت ممتاز این محصول موجب شده که جایگاه ویژهای در میان مصرفکنندگان و واردکنندگان جهانی پیدا کند. همچنین مؤسسه بینالمللی تست طعم بلجیم در چندین دوره متوالی زعفران افغانستان را به عنوان باکیفیتترین زعفران جهان معرفی کرده است.
ولایت هرات همچنان مرکز اصلی تولید زعفران در افغانستان محسوب میشود. ولسوالیهای غوریان، پشتونزرغون، گذره و انجیل از مهمترین مناطق کشت این محصول هستند. با فرارسیدن فصل برداشت، دشتهای این مناطق با گلهای بنفش زعفران پوشیده میشود و هزاران کشاورز و کارگر فصلی در فرآیند برداشت و آمادهسازی محصول مشارکت میکنند.
زرمینه هراتی، یکی از تاجران فعال در بخش زعفران که بیش از هشت سال در این حوزه فعالیت دارد، میگوید شرایط اقلیمی هرات زمینه مناسبی را برای تولید زعفرانی با کیفیت جهانی فراهم کرده است. به گفته او، اقلیم خشک و نیمهخشک، زمستانهای معتدل و میزان محدود بارندگی از عوامل اصلی موفقیت کشت زعفران در این ولایت به شمار میروند.
او با ابراز خرسندی از رشد صادرات زعفران در سال جاری تأکید کرد که افزایش فروش در بازارهای بینالمللی میتواند به بهبود وضعیت اقتصادی تولیدکنندگان و فعالان این صنعت کمک کند.
براساس آمارهای رسمی، نزدیک به ۱۲ هزار هکتار زمین در افغانستان زیر کشت زعفران قرار دارد که حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ هکتار آن در ولایت هرات واقع شده است. این تمرکز گسترده باعث شده که هرات به قطب اصلی تولید، فرآوری و تجارت زعفران افغانستان تبدیل شود.
زعفران علاوه بر نقش اقتصادی، یکی از مهمترین منابع اشتغال برای زنان در مناطق روستایی افغانستان نیز محسوب میشود. هزاران زن در مراحل مختلف کشت، برداشت، جداسازی و فرآوری اولیه این محصول فعالیت دارند. آمارها نشان میدهد که حدود ۴۰ درصد نیروی کار بخش زعفران را زنان تشکیل میدهند و این صنعت برای بسیاری از خانوادههای روستایی منبع درآمدی مهم به شمار میرود.
در بسیاری از مناطق روستایی هرات، فصل برداشت زعفران یکی از مهمترین دورههای اقتصادی سال محسوب میشود و درآمد حاصل از آن نقش قابل توجهی در تأمین هزینههای خانوارها دارد.
با وجود موفقیتهای بینالمللی، فعالان این صنعت معتقدند که زعفران افغانستان همچنان با چالشهای جدی در حوزه برندسازی و تثبیت هویت تجاری خود روبهرو است. نفیسه دانش، رئیس اتحادیه زعفران هرات، میگوید بخشی از زعفران تولیدشده در افغانستان توسط تاجران خارجی خریداری شده و در برخی موارد با نام کشورهای دیگر در بازارهای جهانی عرضه میشود.
به گفته او، بخشی از زعفران افغانستان پس از خرید از بازارهای منطقه، با بستهبندی و برندهای دیگر کشورها وارد بازارهای بینالمللی میشود؛ موضوعی که میتواند بر شناختهشدن هویت مستقل زعفران افغانستان تأثیر منفی بگذارد.
در همین حال، بازگشت شماری از مهاجران افغان از کشورهای همسایه نیز موجب شده است که بخشی از نیروی کار مورد نیاز مزارع زعفران از میان این افراد تأمین شود. بسیاری از بازگشتکنندگان اکنون در مراحل مختلف تولید و برداشت زعفران مشغول فعالیت هستند.
صابر، یکی از مهاجران بازگشته به افغانستان، میگوید رونق بازار زعفران تنها به صادرات محدود نشده و تقاضا برای این محصول در داخل کشور نیز افزایش یافته است. به گفته او، بازار داخلی زعفران در سال جاری نسبت به سالهای گذشته فعالتر بوده و فروشندگان با استقبال بیشتری از سوی مشتریان مواجه شدهاند.
کارشناسان معتقدند که اگر مشکلات مربوط به بازاریابی، بستهبندی استاندارد، برندسازی و دسترسی به بازارهای جدید برطرف شود، زعفران افغانستان میتواند سهم بیشتری از بازار جهانی را به دست آورد و به یکی از مهمترین محصولات صادراتی کشور تبدیل شود. رشد ۱۰ درصدی صادرات در سال جاری نیز نشانهای از ظرفیت بالای این صنعت برای توسعه بیشتر و افزایش درآمدهای ارزی افغانستان ارزیابی میشود.
