کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد نسبت به افزایش روند اخراج پناهجویان افغان از کشورهای اروپایی هشدار داده و تاکید کرده است که بازگرداندن این افراد به افغانستان تحت کنترل طالبان، میتواند نقض آشکار قوانین بینالمللی پناهندگان و حقوق بشر باشد. این هشدار در حالی مطرح میشود که برخی کشورهای اروپایی در حال بررسی سیاستهای سختگیرانهتر مهاجرتی و اخراج مهاجران افغان هستند.
ولکر تورک، کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، روز جمعه اول جوزا با انتشار بیانیهای نسبت به قوانین جدید و پیشنهادی اتحادیه اروپا درباره اخراج پناهجویان افغان ابراز نگرانی کرد و هشدار داد که بازگرداندن افغانها به افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان، آنان را در معرض تهدیدهای جدی امنیتی و حقوق بشری قرار میدهد.
تورک در این بیانیه تاکید کرد که اخراج پناهجویان افغان میتواند ناقض اصول بنیادین حقوق بینالملل، بهویژه اصل «عدم بازگرداندن» باشد؛ اصلی که بر اساس آن، هیچ کشوری نباید فردی را به سرزمینی بازگرداند که جان، آزادی یا امنیت او در خطر قرار دارد.
این مقام سازمان ملل همچنین اعلام کرد که قوانین مهاجرتی جدید در حال بررسی در اتحادیه اروپا، ممکن است ضمانتهای حقوق بشری برای پناهجویان را تضعیف کند و شرایط را برای اخراج گسترده مهاجران فراهم سازد. او هشدار داد که زنان، کودکان و مردان افغان که برای فرار از ناامنی و تهدیدهای طالبان به کشورهای دیگر پناه بردهاند، اکنون با خطر بازگردانده شدن اجباری روبهرو هستند.
به گفته کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل، زنان و دختران افغان، خبرنگاران، فعالان مدنی، نیروهای امنیتی حکومت پیشین افغانستان و همچنین اعضای جامعه رنگینکمانی از جمله گروههایی هستند که همچنان در معرض خطر جدی اقدامات تلافیجویانه طالبان قرار دارند.
تورک افزود که بازگرداندن افراد بدون بررسی دقیق شرایط فردی و ارزیابی خطرات احتمالی، با تعهدات بینالمللی کشورها در حوزه حقوق بشر و حقوق پناهندگان مغایرت دارد. او از دولتهای اروپایی خواست پیش از هرگونه تصمیم درباره اخراج مهاجران افغان، وضعیت حقوق بشری افغانستان و خطرات موجود برای بازگشتکنندگان را در نظر بگیرند.
بر اساس آمارهای سازمان ملل، از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون نزدیک به ۲۷۰ هزار مهاجر افغان عمدتاً از ایران و پاکستان اخراج شدهاند. همچنین در سال گذشته میلادی بیش از ۱.۲ میلیون افغان از ایران و حدود ۱۵۰ هزار نفر از پاکستان بازگردانده شدهاند. در کنار این کشورها، ترکیه و تاجیکستان نیز طی ماههای اخیر شماری از مهاجران افغان را اخراج کردهاند.
یافتههای هیئت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) و دفتر حقوق بشر سازمان ملل نشان میدهد که برخی از بازگشتکنندگان پس از ورود به افغانستان با بازداشت خودسرانه، شکنجه، بدرفتاری و محدودیتهای شدید از سوی طالبان مواجه شدهاند.
کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل همچنین تاکید کرد که افغانستان علاوه بر بحران شدید حقوق بشری، همچنان با مشکلات گسترده انسانی، فقر، بیکاری و ناامنی روبهرو است و شرایط برای بازگشت امن و داوطلبانه مهاجران فراهم نیست.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که کمیسیون اروپا پیشتر اعلام کرده بود قصد دارد نمایندگان طالبان را برای گفتوگو درباره اخراج مهاجران افغان «مجرم» به بروکسل دعوت کند. مقامهای اروپایی تاکید کردهاند که این دعوت به معنای بهرسمیت شناختن طالبان نیست و مذاکرات در سطح فنی انجام خواهد شد.
با این حال، پارلمان اروپا روز جمعه با تصویب قطعنامهای درباره وضعیت زنان و دختران در افغانستان، از کمیسیون و شورای اروپا خواست از دعوت طالبان به بروکسل خودداری کنند. شماری از نمایندگان پارلمان اروپا نیز این اقدام را «شرمآور» توصیف کرده و نسبت به هرگونه تعامل رسمی با طالبان هشدار دادهاند.
