غیبت طولانی و غیرمنتظره امامعلی رحمان، رئیسجمهور ۷۳ ساله تاجیکستان، از انظار عمومی موج گستردهای از گمانهزنیها و نگرانیها را درباره وضعیت جسمانی و سیاسی این رهبر که سه دهه است قدرت را در این کشور آسیای میانه در دست دارد، به راه انداخته است. آخرین تصاویر زنده از او به ۲۸ جنوری بازمیگردد و از آن زمان تاکنون هیچ حضور عمومی از وی ثبت نشده است.
خبرگزاری فرانسه در گزارشی به این غیبت بیسابقه پرداخته و نوشته است که افکار عمومی و ناظران سیاسی تاجیکستان را بهت زده کرده است. در کشوری که رسانههای دولتی با دقت و پیدرپی دیدارها و نشستهای رئیسجمهور را پوشش میدهند، ۱۸ روز غیبت کامل از انظار عمومی پدیدهای نادر و بیسابقه محسوب میشود. آخرین حضور تصویری امامعلی رحمان به دیدار با مقامهای ارشد امنیتی در ۲۸ جنوری ۲۰۲۶ بازمیگردد و از آن زمان تاکنون هیچ تصویر زنده یا ویدیوی جدیدی از او منتشر نشده است.
امامعلی رحمان که زمانی مدیر یک مزرعه پنبه بود، در سال ۱۹۹۲ و در میانه جنگ داخلی پنجساله تاجیکستان به قدرت رسید. جنگی که یک سال پس از استقلال این کشور از اتحاد جماهیر شوروی آغاز شد و دهها هزار کشته بر جای گذاشت. رحمان با مهارت سیاسی خود نقشی کلیدی در پایان دادن به این درگیریها ایفا کرد و پس از آن با استقرار ساختاری متمرکز و اقتدارگرایانه، زمام امور را در دست گرفت. حامیانش او را نماد ثبات و امنیت در کشوری میدانند که همواره از جنگ و بحرانهای افغانستان همسایه آسیبپذیر بوده است.
پوشش غیرمعمول تلویزیون دولتی تاجیکستان در روزهای اخیر بر دامنه ابهامات و نگرانیها افزوده است. این رسانه رسمی که معمولاً نخستین پخشکننده تصاویر زنده از رئیسجمهور است، این بار به پخش مکرر ویدیوها و تصاویر آرشیوی از امامعلی رحمان روی آورده است. آنهم همراه با موسیقیهای حماسی و گاه غمانگیز. برخی ناظران این شیوه پوشش را یادآور سنتهای دوران شوروی سابق در زمان بیماری یا درگذشت رهبران کرملین توصیف کردهاند؛ سنتی که در آن رسانههای دولتی با پخش تصاویر گذشته، افکار عمومی را برای اعلام خبری مهم آماده میکردند.
دفتر ریاستجمهوری تاجیکستان در واکنش به موج فزاینده گمانهزنیها، با انتشار اطلاعیهای کمسابقه اعلام کرده است که امامعلی رحمان «در روزهای آینده» در چندین مراسم رسمی شرکت خواهد کرد. این اطلاعیه که بهصراحت زمان حضور رئیسجمهور را مشخص نکرده، تلاشی آشکار برای مهار شایعات و آرامسازی افکار عمومی ارزیابی میشود. با این حال، کارشناسان مسائل منطقه معتقدند این اقدام دفتر ریاستجمهوری بهجای رفع ابهام، بر نگرانیها افزوده است.
امامعلی رحمان طی سه دهه گذشته چهرهای محوری و بیبدیل در ساختار سیاسی تاجیکستان بوده است. تصاویر، سخنان و نقلقولهای او در سراسر این کشور از ساختمانهای دولتی گرفته تا مغازهها و خیابانها به چشم میخورد و نظام قدرت بهشدت پیرامون شخص او شکل گرفته است. در چنین ساختاری، هرگونه ابهام درباره وضعیت رهبر میتواند پیامدهای ژئوپلیتیکی گستردهای برای این کشور فقیر اما راهبردی در آسیای میانه به همراه داشته باشد.
بر اساس قانون اساسی تاجیکستان، در صورت ناتوانی، استعفا یا درگذشت رئیسجمهور، رستم امامعلی، پسر ۳۸ ساله او و رئیس مجلس ملی، بهطور موقت ریاستجمهوری را بر عهده میگیرد و باید ظرف مدت سه ماه زمینه برگزاری انتخابات جدید را فراهم کند. رستم امامعلی که سالها است توسط پدرش برای جانشینی آماده شده، هماکنون شهردار دوشنبه و رئیس مجلس ملی است و در صورت خالی شدن مسند قدرت، محتملترین گزینه برای جانشینی به شمار میرود. بسیاری از ناظران انتقال قدرت در تاجیکستان را نسخهای مشابه آذربایجان یا دیگر جمهوریهای شوروی سابق پیشبینی میکنند که در آن جانشینی پدر از سوی پسر بهصورت آرام و برنامهریزیشده رقم خورد.
