شرکت برقرسانی افغانستان (برشنا) اعلام کرد که قطعی خط اصلی انتقال برق وارداتی از ازبکستان، باعث خاموشی گسترده در پایتخت و ۱۲ ولایت دیگر این کشور شده است. این شرکت تأکید کرده که طوفان شدید در منطقه، تعمیرات اضطراری را به تعویق انداخته و مشکل به محض بهبود شرایط جوی برطرف خواهد شد.
خط اصلی انتقال برق ۲۲۰ کیلوولت وارداتی در مسیر «نایبآباد – پلخمری» در منطقه «تنگی تاشقرغان» به دلیل مشکلات فنی از کار افتاده است. این خرابی باعث اختلال در تأمین برق کابل و ولایتهای پروان، پنجشیر، کاپیسا، لوگر، پکتیا، خوست، میدانوردک، غزنی، ننگرهار، لغمان و همچنین بخشهایی از سمنگان و بغلان شده است.
اگرچه گروههای فنی برای رفع مشکل به منطقه اعزام شدهاند، اما وزش طوفان شدید، عملیات تعمیر را متوقف کرده است. مسئولان برشنا قول دادهاند به محض بهبود هوا، کار تعمیر با سرعت بیشتری پیگیری شود. این رویداد، دومین بار در ماه جاری است که برق وارداتی از ازبکستان به افغانستان قطع میشود. پیش از این نیز خط انتقال در منطقه سالنگ دچار مشکل شده بود.
هشدار هواشناسی و تشدید نگرانیها
سازمان هواشناسی وزارت حملونقل افغانستان با انتشار هشداری اعلام کرده که از فردا، ۲۰ ولایت از جمله کابل، شاهد بارش شدید برف و باران، رعد و برق و وزش باد با سرعت ۷۵ کیلومتر بر ساعت خواهند بود. این شرایط جوی نامساعد میتواند خدماترسانی و تلاش برای بازسازی خطوط آسیبدیده را با اختلالات بیشتری روبرو کند.
نمای کلی از بحران ساختاری انرژی
این قطعی مکرر، بار دیگر بحران ساختاری انرژی در افغانستان را نمایان میسازد. افغانستان بخش عمده برق مورد نیاز خود را از کشورهای همسایه وارد میکند، اما این میزان پاسخگوی نیازها نیست و بسیاری از شهرها از جمله کابل با سهمیهبندی طولانیمدت مواجهاند. طبق آمارهای موجود، تنها ۳۰ تا ۳۵ درصد از مردم این کشور به برق پایدار دسترسی دارند.
کمبود مزمن برق، وابستگی شدید به واردات و فرسودگی زیرساختهای داخلی، هزینههای تولید را افزایش داده و توان رقابت صنایع داخلی را کاهش داده است. سازمان ملل متحد نیز بارها تأکید کرده که کمبود برق به شدت به کسبوکارهای خرد و کلان مردم آسیب میزند. این مشکل، عملکرد مراکز حیاتی مانند بیمارستانها، مدارس، نهادهای خدماتی و حتی فعالیتهای کوچک اقتصادی را به طور مستمر مختل میکند.
تلاشهای بلندمدت: جذب سرمایهگذاری و توسعه پروژهها
در واکنش به این چالش زیرساختی، مقامات افغانستان تلاشهایی را برای جذب سرمایهگذاری و توسعه منابع داخلی انرژی آغاز کردهاند. عبدالحق همکار، رییس اجرایی شرکت برق رسانی افغانستان (برشنا)، اخیراً با سرمایهگذاران خارجی از کشورهایی مانند پاکستان، ترکیه، چین، امارات، روسیه و قرقیزستان برای تقویت همکاری در بخش انرژی دیدار کرده است.
در این راستا، تفاهمنامههایی برای توسعه پروژههای برقآبی و خورشیدی امضا شده و طرحهایی برای احداث نیروگاه خورشیدی در ولایتهای قندهار، هرات و بلخ در دست بررسی است. همچنین، مدیرعامل شرکت ملی برق افغانستان اعلام کرده که نقشه راه پروژه بزرگ خط انتقال برق «ترکمنستان-افغانستان-پاکستان» (TAP) تکمیل شده و به زودی به طرف ترکمنستانی ارائه میشود.
در سطح محلی نیز اقداماتی در جریان است. به عنوان مثال، رئیس شرکت برق بدخشان از سرعت گرفتن تعمیرات نیروگاه برقآبی «جوزگون» در فیضآباد خبر داده که سالها غیرفعال بود. این نیروگاه به زودی دوباره راهاندازی خواهد شد.
مسئولان افغانستان با وجود تمامی چالشها، بر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به عنوان یک راهحل پایدار تأکید دارند. بهبود نسبی شرایط امنیتی، سیاست باز برای سرمایهگذاری، برخورداری از منابع طبیعی غنی، موقعیت ترانزیتی استراتژیک و ارائه مشوقهای مالی، میتواند افغانستان را به مقصدی جذاب برای سرمایهگذاران خارجی در بخش انرژی تبدیل کند. با این حال، حل قطعی بحران برق نیازمند زمان، سرمایهگذاری کلان و اجرای موفق این پروژههای بلندمدت است.
