تعطیلی نهاد نظارتی هزینه‌های میلیاردی آمریکا (سیگار) در افغانستان؛ پایانی بر یک فصل شفافیت‌سازی

بازرس ویژه آمریکا برای بازسازی افغانستان، معروف به سیگار (SIGAR)، به صورت رسمی اعلام کرد که طبق مصوبه اخیر کنگره ایالات متحده، این نهاد نظارتی در تاریخ ۳۱ ژانویه (۱۱ بهمن ماه) فعالیت خود را پس از حدود ۱۷ سال متوقف خواهد کرد. این نهاد در سال ۲۰۰۸ میلادی و در اوج حضور نظامی و مداخله مالی آمریکا در افغانستان تأسیس شد و مأموریت اصلی آن، نظارت مستقیم و دقیق بر نحوه هزینه‌شدن میلیاردها دلار اعتبار نظامی و غیرنظامی بود که واشنگتن برای «بازسازی» افغانستان اختصاص داده بود.

در بیانیه خداحافظی این نهاد که در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شده، از همکاران و افرادی که در طول این سال‌ها با سیگار همکاری داشتند، تشکر شده است. با این حال، تعطیلی این دفتر در شرایطی اتفاق می‌افتد که خود سیگار در طول حیاتش، ده‌ها گزارش مفصل و منتقدانه منتشر کرد که همگی حاکی از شکست گسترده، فساد سیستماتیک و سوءمدیریت عظیم در پروژه بازسازی افغانستان بود. بر اساس داده‌های رسمی همین نهاد، آمریکا از سال ۲۰۰۲ تا زمان خروج نظامی خود در سال ۲۰۲۱، رقمی فراتر از ۱۴۴ میلیارد دلار را در این کشور هزینه کرد؛ عددی که حتی از هزینه‌های برنامه بازسازی اروپا پس از جنگ جهانی دوم نیز بیشتر تخمین زده می‌شود.

تحلیلگران و ناظران مسایل بین‌الملل، تعطیلی نهاد سیگار را نمادی فراتر از یک تغییر اداری می‌دانند. از دیدگاه آنان، این اقدام در ادامه خروج شتابزده و آشفته نیروهای آمریکایی از افغانستان در اوت ۲۰۲۱، در حکم اعترافی غیرمستقیم اما واضح به شکست کامل راهبرد دو دهه‌ای واشنگتن در این کشور است. راهبردی که نه تنها به ایجاد یک دولت پایدار و دموکراتیک منجر نشد، بلکه با تشدید ناامنی و بحران‌های انسانی همراه بود و در نهایت، با سقوط سریع دولت دست‌نشانده کابل، تمامی ادعاهای موفقیت آن باطل شد.

نکته قابل تأمل این است که با بسته شدن دفتر سیگار، یکی از معدود مکانیسم‌های رسمی و نسبتاً مستقل که عملکرد دولت آمریکا و پیمانکارانش در افغانستان را زیر ذره‌بین قرار می‌داد و گزارش‌های آن مبنای بسیاری از انتقادات مجلس و رسانه‌ها بود، از بین خواهد رفت. این امر، پاسخگویی درباره سرنوشت نهایی آن حجم عظیم از سرمایه‌های هدررفته و همچنین مسئولیت مقامات آمریکایی و افغان در قبال این شکست تاریخی را با ابهام و چالش بیشتری مواجه خواهد ساخت. پرسش‌های بی‌پاسخ زیادی درباره نحوه هزینه شدن این میلیاردها دلار، شبکه‌های فساد و نقش مستقیم مقامات آمریکایی در این شکست، بی‌پاسخ خواهند ماند.