مقامهای رسمی جمهوری اسلامی ایران برای نخستین بار به طور رسمی وقوع یک فاجعه انسانی در مرزهای شرقی این کشور را تأیید کردند. مجید شجاع، فرمانده مرزبانی استان خراسان رضوی ایران، در اعلامیهای رسمی گفت که دستکم ۱۰ مهاجر افغان بر اثر سرمازدگی شدید در مناطق مرزی جان خود را از دست دادهاند. وی افزود که اجساد این جانباختگان، پس از طی کامل مراحل قانونی و اداری لازم در خاک ایران، از طریق مرز رسمی دوغارون به مسئولان ادارهٔ طالبان در افغانستان تحویل داده شده است.
به گزارش رسانههای داخلی ایران، این فرمانده مرزبانی با اشاره به شرایط جوی بسیار سخت در هفته گذشته، اعلام کرد که بیش از ۱۶۰۰ مهاجر افغان در جریان بارشهای سنگین برف و یخبندان بیسابقه در منطقه مرزی تایباد دچار سرمازدگی شده بودند. این اظهارات حکایت از ابعاد گستردهٔ یک بحران انسانی در خطوط مرزی دارد.
این تأیید رسمی مقامات ایرانی در پی انتشار گزارشهای میدانی رسانههایی مانند افغانستان اینترنشنال صورت میگیرد که پیشتر از این حادثه خبر داده بودند. مقامات محلی تحت کنترل طالبان در افغانستان نیز پیش از این، به گونهای محدودتر به موضوع واکنش نشان داده بودند. محمدیوسف سعیدی، سخنگوی والی طالبان در ولایت هرات، جانباختن شماری از شهروندان افغان را هنگام عبور از مرز تأیید کرد، اما آمار ارائه شده از سوی وی با ارقام مقامات ایرانی و گزارشهای محلی تفاوت فاحش دارد. سعیدی ادعا کرد که تنها سه شهروند افغانستان در مرز کهسان و در هنگام تلاش برای «مهاجرت غیرقانونی به ایران» جان باختهاند.
در مقابل، منابع محلی در ولایت هرات که با افغانستان اینترنشنال صحبت کرده بودند، از وقوع فاجعهای بزرگتر خبر دادند. به گفته این منابع که خواستند نامشان فاش نشود، یک گروه از مهاجران افغان در مسیر رفتن به ایران و در داخل خاک این کشور، در دام طوفان سرمای شدید گرفتار شده و جان باختهاند. این منابع تأکید کردند که اجساد دستکم ۱۵ تن از این افراد تاکنون به ولسوالیهای کهسان و ادرسکن در ولایت هرات منتقل شده است. این تناقض آشکار در آمار جانباختگان، موضوع را پیچیدهتر کرده است.
سخنگوی والی طالبان در هرات، در گفتوگویی جداگانه در روز جمعه، ۲۶ قوس، با خبرگزاری باختر (رسانهٔ تحت ادارهٔ طالبان)، بار دیگر بر آمار سه نفرهٔ جانباختگان پای فشرد و گزارشهای متفاوت را تأیید نکرد. این در حالی است که به گفته منابع مطلع در مناطق مرزی، معمولاً در فصل سرما و به ویژه هنگام بارش برفهای سنگین، به دلیل دشواری گشتزنی و کاهش کنترلهای مرزی، شمار بیشتری از شهروندان ناامید، جان خود را به خطر انداخته و تلاش میکنند تا به شکل غیرقانونی وارد خاک ایران شوند.
پشت این سفرهای مرگبار، عوامل ریشهای و عمیقتری نهفته است. نهادها و سازمانهای بینالمللی بارها هشدار دادهاند که گسترش روزافزون فقر مطلق، بیکاری فزاینده و تشدید بحران ناامنی غذایی در پی خشکسالیهای پیاپی و همچنین کاهش چشمگیر کمکهای بشردوستانه و بینالمللی به افغانستان، اصلیترین محرکهای مهاجرت اجباری و غیررسمی شهروندان افغان به سوی کشورهای همسایه، به ویژه ایران و پاکستان، است. این فاجعهٔ مرزی، نمادی دردناک از تشدید این بحرانهای انسانی زیرساختی است.
