گزارشهای رسیده از استرالیا حاکی از نگرانی عمیق و وضعیت بلاتکلیفی هزاران شهروند افغان مقیم این کشور است. این نگرانیها در پی اخباری مبنی بر احتمال بسته شدن سفارت افغانستان در کانبرا، پایتخت استرالیا، شدت یافته است. بحران کنونی پس از آن اوج گرفت که منابع آگاه از اطلاعرسانی دولت فدرال استرالیا به «وحیدالله ویسی»، سفیر منصوبشده از سوی دولت جمهوری پیشین افغانستان، خبر دادند. بر اساس این اطلاع، اعتبارنامه دیپلماتیک او در ماه فوریه سال آینده تمدید نخواهد شد.
وحیدالله ویسی که از سال ۲۰۱۷ میلادی به عنوان سفیر افغانستان در استرالیا فعالیت داشته، حتی پس از تسلط طالبان بر کابل در اوت ۲۰۲۱ نیز به کار خود ادامه داد و سفارت را تحت عنوان یک «سفارت در تبعید» اداره کرده است. این نمایندگی دیپلماتیک تا چندی پیش خدمات کنسولی ضروری از جمله صدور گذرنامه، ویزا و تأیید مدارک هویتی را به شهروندان افغان ارائه میکرد. اما این روند پس از تصمیم طالبان در جولای ۲۰۲۴ مبنی بر عدم پذیرش هرگونه سند صادرشده توسط سفارتهای دولت سابق، عملاً متوقف شد.
«علی سروری»، رئیس یک آژانس مسافرتی فعال در جامعه افغانها که نزدیک به دو دهه با سفارت همکاری داشته، در این رابطه میگوید: «از زمان اعلام طالبان هیچ سندی از طریق سفارت صادر نشده است. حتی اگر بخواهند سندی صادر کنند، وقتی پذیرفته نمیشود، فایدهای ندارد.» از سوی مقامات استرالیایی نیز، «جاناتان مویر»، رئیس تشریفات وزارت امور خارجه استرالیا، وضعیت فعلی را روشن توصیف کرده و اذعان دارد که سفارت دیگر نمیتواند مانند گذشته عمل کند، چرا که سفیر نماینده دولتی است که اکنون وجود خارجی ندارد و ارائه خدمات کنسولی بدون پشتوانه یک حکومت متبوع، میتواند خطرات حقوقی و عملیاتی جدی به همراه داشته باشد.
در میان این تحولات، واکنشهای سیاسی نیز قابل توجه است. «فاطمه پیمان»، سناتور مستقل افغانتبار پارلمان استرالیا، هرگونه اقدام برای بستن سفارت را «سقوط دوم افغانستان» خوانده و تصریح کرده است که جامعه افغانهای مقیم استرالیا چنین تصمیمی را نخواهد پذیرفت. وی سکوت و عدم شفافیت دولت فدرال و نیز خود سفارت را عاملی برای تشدید نگرانیها دانسته است. در مقابل ساختمان سفارت افغانستان در منطقه «دیکن» کانبرا، سفیر ویسی با خودداری از پاسخگویی به سوالات خبرنگاران و ارائه هرگونه توضیح در مورد آینده این نمایندگی، بر ابهامات موجود افزوده است. این سکوت که از سوی جامعه افغانها به عنوان «پنهانکاری» تعبیر شده، موجی از سردرگمی را به وجود آورده است.
با توقف عملی خدمات کنسولی سفارت، به نظر میرسد تنها راه قانونی باقیمانده برای دریافت یا تمدید مدارک، مراجعه به نمایندگان طالبان در سفارتهای تحت کنترل آنها در کشورهای ثالث باشد. با این حال، این گزینه با توجه به عدم به رسمیت شناختن طالبان توسط دولت استرالیا، برای بسیاری از افغانها به ویژه پناهندگان و پناهجویانی که از این گروه گریختهاند، گزینهای نگرانکننده و حتی خطرناک است. «ویلیام مالی»، استاد دانشگاه ملی استرالیا، در این رابطه هشدار داده است که هرگونه رابطه رسمی با طالبان جهت دریافت خدمات کنسولی میتواند امنیت افرادی را که از این رژیم گریختهاند، به خطر بیندازد؛ چرا که نمایندگان طالبان ممکن است خواهان دسترسی به اطلاعات حساس و شخصی متقاضیان شوند.
موضع مخالفان سیاسی در استرالیا نیز بر پیچیدگی موضوع افزوده است. حزب مخالف دولت فدرال، هرگونه احتمال به رسمیت شناختن طالبان را رد کرده است. «میکائلایا کش»، سخنگوی امور خارجه این حزب، طالبان را «رژیمی خشن و سرکوبگر» توصیف کرده و تاکید نموده است که استرالیا باید از ایجاد هرگونه رابطه دیپلماتیک با آن خودداری کند. در حال حاضر، جامعه افغانهای استرالیا در میانه سکوت طرفین اصلی یعنی دولت استرالیا و سفیر ویسی، با انبوهی از پرسشهای بیپاسخ و آیندهای نامعلوم برای وضعیت حقوقی و هویتی خود روبرو هستند. عدم ارائه یک راهحل شفاف و عملی میتواند بحران انسانی و اداری برای دهها هزار افغان مقیم این کشور را تشدید کند.
