یافتههای یک پژوهش مشترک توسط دانشکده پزشکی «مولانا آزاد» و شفاخانه «لوک نایاک» دهلینو نشان میدهد که پخش موسیقی برای بیماران در طول مدت بیهوشی میتواند نیاز به داروهای بیهوشی و ضد درد را کاهش داده و روند بهبودی بیمار را به طور قابل توجهی تسریع نماید.
پزشکان در این پژوهش تاکید کردهاند که مسیر شنوایی بیمار حتی در حالت بیهوشی کامل نیز فعال باقی میماند و مغز قادر به ثبت و پردازش محرکهای موسیقایی است. فرح حسین، متخصص موسیقیدرمانی و از مجریان این پژوهش، در این زمینه میگوید: «هدف نهایی ما از این تحقیق، ترخیص سریعتر و با کیفیتتر بیماران پس از عمل جراحی است؛ ما میخواهیم بیمار با ذهنی روشن، هوشیار و ترجیحاً بدون درد از بیهوشی خارج شود.»
در روشهای متعارف کنونی، پزشکان معمولاً مجبورند حداقل پنج تا شش نوع داروی مختلف را به بیمار تزریق کنند تا وی را در طول عمل جراحی در حالت خواب نگه دارند، درد را کنترل نمایند و ماهیچههای بدنش را شل کنند. با این وجود، در موارد متعددی بدن انسان به خود عمل جراحی واکنش نشان میدهد و حتی تحت بیهوشی نیز تغییرات فیزیولوژیکی قابل توجهی در بدن بیمار رخ میدهد؛ از جمله افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون و افزایش ترشح هورمونهای استرس.
به گفته فرح حسین، این واکنشهای فیزیولوژیک ناخواسته میتواند روند بهبودی بیمار را به طور محسوسی کند کرده و التهاب پس از عمل را نیز تشدید نماید.
با در نظر داشت این چالشها، تیم پژوهشگران این مطالعه به مدت حدود یک سال دستکم ۵۶ بیمار ۲۰ تا ۴۵ ساله را در حین عمل جراحی و در دوره بیهوشی، تحت آزمایشهای کنترل شده قرار دادند. فرح حسین در تشریح روش کار میگوید: «از تمامی بیماران خواستیم تا از میان دو نوع موسیقی آرامبخش، یعنی نوای نی ملایم یا نوازش پیانو، یکی را به انتخاب خود برگزینند. ذهن ناخودآگاه انسان حتی در حالت بیهوشی نیز تا حدی فعال باقی میماند. ممکن است بیمار پس از بهوش آمدن، موسیقی پخش شده را به خاطر نیاورد، اما همین آگاهی پنهان میتواند تاثیر مثبت و ملموسی بر روند بهبودی او بگذارد.»
نتایج این پژوهش به وضوح نشان داد بیمارانی که در طول عمل جراحی و در حالت بیهوشی تحت پخش موسیقی قرار گرفته بودند، به دوزهای به مراتب پایینتری از داروهای بیهوشی مانند پروپوفول و داروهای ضد دردی مانند فنتانیل نیاز پیدا کردند. این گروه از بیماران علاوه بر این، بهبودی سریعتری را تجربه کردند، سطح هورمون استرس در بدنشان پایینتر بود و فشار خونشان نیز در محدوده طبیعیتری تثبیت شد.
سونیا ودهاوان، متخصص بیهوشی و ناظر ارشد این پژوهش، در تایید این یافتهها میگوید: «مسیرهای عصبی شنوایی حتی در عمیقترین مراحل بیهوشی نیز به طور کامل غیرفعال نمیشوند. ممکن است بیمار پس از عمل نتواند موسیقی شنیده شده را به یاد آورد، اما مغز او این محرکها را ثبت و پردازش میکند.»
پزشکان در این مطالعه استدلال میکنند که اگر مغز قادر است تجربههای استرسزای حین جراحی را حتی در حالت بیهوشی ثبت کند، بنابراین منطقی است که بتواند تجربههای مثبت و آرامبخشی مانند موسیقی را نیز دریافت نماید، بدون آنکه لزوماً در حافظه هوشیار بیمار ثبت شود.
فرح حسین در پایان با بیان این که «ما تازه در آغاز راه کشف چگونگی پاسخ ذهن ناخودآگاه به مداخلات غیردارویی مانند موسیقی هستیم»، این روش را گامی مهم به سوی «انسانیتر کردن فضای اتاق عمل» توصیف کرد. شایان ذکر است که استفاده از موسیقیدرمانی در عرصه پزشکی پدیده جدیدی نیست و سالهاست که در حوزههایی مانند روانپزشکی، توانبخشی پس از سکته مغزی و مراقبتهای تسکینی به کار گرفته میشود.
