پژوهش تازهای از دانشگاه کمبریج بریتانیا نشان میدهد که مغز انسان در پنج دورهی متفاوت رشد میکند و مرحله نوجوانی، برخلاف تصور رایج، تا حدود ۳۲ سالگی ادامه دارد. این یافتهها نتیجه بررسی اسکنهای مغزی ۳۸۰۲ فرد، از نوزاد تا ۹۰ ساله است و در نشریه علمی نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده است. پژوهشگران در این تحلیل چهار نقطه عطف مهم رشدی را در سنین تقریباً ۹، ۳۲، ۶۶ و ۸۳ سالگی شناسایی کردهاند.
بر اساس این نتایج، نخستین دوره رشد از تولد تا ۹ سالگی ادامه دارد؛ دورانی که در آن مغز به سرعت شبکههای عصبی را تنظیم میکند، ماده خاکستری و سفید افزایش مییابد و تواناییهای شناختی رشد چشمگیری پیدا میکند. مرحله دوم، که «نوجوانی» نام گرفته، از ۹ سالگی آغاز و تا ۳۲ سالگی ادامه مییابد؛ دورهای که در آن حجم ماده سفید بیشتر میشود، ارتباطات مغزی نظم بیشتری پیدا میکند و کارایی پیامرسانی عصبی به بالاترین سطح میرسد.
پس از ۳۲ سالگی، مرحله بزرگسالی شروع میشود که طولانیترین دوره رشد مغز است و بیش از سه دهه دوام دارد. در این زمان ساختار کلی مغز نسبتا ثابت میماند، و بخشهای مختلف آن با تخصص بیشتری فعالیت میکنند. دوره «پیری اولیه» در حدود ۶۶ سالگی آغاز میشود و با کاهش تدریجی ارتباطات شبکههای مغزی همراه است. آخرین نقطه عطف در حدود ۸۳ سالگی رخ میدهد که مرحله «پیری نهایی» را شکل میدهد؛ دورهای که در آن ارتباطات گستردهتر مغز کاهش مییابد و مغز بیشتر بر کارکرد برخی نواحی محدود تکیه میکند.
پژوهشگران کمبریج میگویند این یافتهها میتواند به درک بهتر دورههایی کمک کند که مغز در آنها آسیبپذیرتر است، مانند زمانهایی که احتمال بروز اختلالات یادگیری، مشکلات سلامت روان یا زوال شناختی افزایش مییابد. این پژوهش با حمایت شورای تحقیقات طبی بریتانیا، بنیاد گیتس و بنیاد تمپلتون انجام شده است.
